• Vì sao tiền bạc thao túng được con người ?

    Đồng tiền ra đời và phát triển gắn liền với lịch sử nhân loại, từ vỏ sò vỏ cây thời đồ đá đến vàng bạc, tiền giấy và giờ đây là con số trong máy tính. Tất cả có một mẫu số chung, đó là sự vô hồn vô cảm nhưng ẩn chứa đầy sức mạnh. Thay vì coi tiền bạc đơn thuần là phương tiện trao đổi vật chất thông thường, biết bao thế hệ con người đã để chúng ăn sâu vào đầu óc, biến đổi cảm xúc cùng vô vàn hậu quả khôn lường. Để trả lời câu hỏi tại sao tiền bạc ảnh hưởng hành vi của con người, nhiều chuyên gia kinh tế đã bắt đầu suy nghĩ theo hướng của các nhà nhân chủng học tiến hoá.

    Giữ gìn sự cân bằng giữa tiền bạc và tình cảm.
    Daniel Ariely của Viện công nghệ Massachusetts cho rằng xã hội hiện đại đưa đẩy con người đến hai phạm trù hành vi khác biệt: quy tắc xã hội và quy tắc thị trường. Quy tắc xã hội ra đời nhằm thúc đẩy quan hệ lâu dài giữa người và người, niềm tin và tinh thần hợp tác. Ngược lại, quy tắc thị trường với tâm điểm là tiền bạc và mong muốn cạnh tranh sẽ khuyến khích con người đặt lợi ích của mình lên trước nhất. Một số công trình nghiên cứu công bố vào năm 2007 cho thấy ngay cả một tương tác ít nhiều liên hệ đến tiền bạc cũng có thể khiến tâm trí con người nghiêng về cán cân tiền bạc mà có cách suy nghĩ và hành xử khác biệt. Chẳng hạn người thường nghĩ đến tiền sẽ có tinh thần tự chủ hơn nhưng lại không mấy hào hứng khi giúp đỡ kẻ khác.
    Có thể những quan niệm về quy tắc lễ nghi xã hội sẽ bất đồng với lối hành xử này, nhưng điều đó là cần thiết cho sự tồn tại của con người. Khả năng đánh giá quy tắc hành xử nào cho phù hợp trong một tình huống nhất định là vô cùng quan trọng, như thái độ nghi ngờ cần có khi làm việc cùng đối thủ hay tránh phạm phải lỗi lầm “tai hoạ” như trả tiền cho mẹ vợ vì đã thết đãi một bữa ăn ngon. Daniel Ariely cho rằng: “Chừng nào chúng ta còn biết giữ quy tắc xã hội và thị trường tách biệt rạch ròi thì chừng đó sẽ yên bề lợi nước, còn nếu không, rắc rối chắc chắn xảy ra.”
    Vậy làm thế nào mới giữ được sự cân bằng? Hàng loạt nghiên cứu tâm lý đã tìm ra trạng thái cân bằng của trí não giữa một bên là khao khát ngoại biên (như tài sản, địa vị, danh vọng) và một bên là khát vọng nội biên (như việc xây dựng và giữ gìn các mối quan hệ xã hội). Những người có xu hướng đề cao khao khát ngoại biên thường có sức khoẻ kém hơn, còn đối với kẻ quá coi trọng đồng tiền, kết cục thường là hôn nhân đổ vỡ.

    Tiền là chất gây nghiện hay cơn đói?
    Với tình hình khủng hoảng kinh tế như hiện nay, cuộc sống có thể sẽ dễ chịu hơn nhiều nếu con người biết quân bình giữa cuộc sống và tiền bạc. Thật không may điều đó chẳng dễ dàng chút nào. Trong một nghiên cứu mới xuất bản gần đây trên tập san Khoa học Tâm lý, Kathleen Vohs và hai nhà tâm lý học gồm Xinyue Zhou (ĐH Sun Yat-Sen của Quảng Châu, Trung Quốc), Roy Baumeister (ĐH bang Florida - USA), phát hiện rằng những người bị hắt hủi cự tuyệt hay đang hứng chịu nỗi đau về thể xác sẽ ít có khả năng tặng quà cho kẻ khác khi tham gia một gameshow nào đó. Chưa hết, các nhà nghiên cứu tiếp tục dẫn ra rằng chỉ bằng việc nhận được tiền thôi đã có tác dụng vơi đi nỗi buồn bị người đời xa lánh và cả cơn đau về thể xác do chạm vào nước nóng.
    Các nhà tâm lý học như Stephen Lea (ĐH Exeter, Anh Quốc), Paul Webley (Khoa Đông Phương và Mỹ học, ĐH London), giáo sư Armin Falk (ĐH Bonn) cùng chung lý giải cho thái độ “tiền là tiên là Phật” của không ít người trong xã hội: tiền bạc tác động vào tâm trí tương tự như một thứ thuốc gây nghiện và đẩy một số người vào con đường cờ bạc, làm việc quá độ hay tiêu xài hoang phí. Theo các vị này, tiền bạc tương tự như nicotine và cocaine có tác dụng kích hoạt trung tâm điều khiển khoái lạc của não bộ và gây ra cảm giác hưng phấn qua suy nghĩ và tình cảm, ví dụ chỉ một suy nghĩ về việc tăng lương cũng mang đến cảm giác phấn chấn, ngay cả trong thời điểm lạm phát tăng cao và sức mua giảm sút.
    Với nỗ lực đưa ra lời giải mang tính cách mạng cho động cơ sùng bái vật chất của con người thời hiện đại, Barbara Briers thuộc khoa kinh tế HEC (Paris) cùng cộng sự đã quyết định kiểm tra tính xác thực của tuyên bố thói hám tiền có liên quan trực tiếp đến cơn thèm ăn, và họ thấy rằng: thứ nhất, người đói khổ sẽ không làm việc từ thiện nhiều bằng những người no đủ; thứ hai, kẻ khao khát có nhiều tiền như mơ tưởng trúng số độc đắc cũng chính là đối tượng ăn nhiều nhất trong các cuộc thử nghiệm; thứ ba, những người bị cơn đói hoành hành khi ngồi trong phòng tràn ngập mùi thức ăn ngon sẽ ít tiêu tiền khi tham gia trò chơi hơn người ngồi trong phòng bình thường. Briers coi đó là minh chứng việc não bộ con người xử lý thông tin liên quan đến tiền bạc bằng con đường suy nghĩ về đồ ăn thức uống, chính vì vậy mà trong tâm trí chúng ta hai phạm trù này tuy hai mà một.

    Tiền bạc chưa hẳn mang đến hạnh phúc
    Người có nhiều tiền lắm của có thể hạnh phúc hơn kẻ nghèo khó, nhưng chỉ một vài phương diện nào đó mà thôi! Đây là kết luận của hai nhà tâm lý học Ed Diener và Martin Seligman, những tên tuổi trong lĩnh vực nghiên cứu về hiệu quả tâm lý do cuộc sống giàu sang mang đến. Cả hai cho rằng ảnh hưởng của tiền bạc lên hạnh phúc con người không đi theo chiều ngược lại, nghĩa là một khi bạn đã quá thừa thãi tiền bạc vật chất thì có thêm nhiều tiền nữa cũng chẳng thể mang thêm nhiều niềm vui hạnh phúc.
    Tương tự, Ryan Howell của ĐH San Francisco, Hoa Kỳ cũng đã tìm hiểu thói quen mua sắm của một số người và nhận thấy rằng những người có thói quen “thụ hưởng tinh thần” như đi du lịch hay mua vé vào rạp hát thường cảm thấy hạnh phúc hơn túyp người thích sắm sửa vật chất như quần áo. Thói quen mua sắm vật chất có thể “ăn chắc mặc bền” được lâu dài nhưng một trải nghiệm lý thú lại mang đến cho ta nhiều niềm vui trong cuộc sống.
    Tiền bạc có thể không phải là yếu tố “đủ” nhưng chắc chắn là thứ hành trang cần có cho một cuộc sống hạnh phúc. Andrew Oswald (ĐH Warwick, Anh Quốc) và Jonathan Gardner của công ty tư vấn kinh doanh Watson Wyatt Worldwide đã thực hiện một khảo sát ngẫu nhiên về những người từng trúng vé số từ 1.000 đến 120.000 bảng Anh thường có chỉ số sức khoẻ tốt hơn người thua cuộc hay chỉ trúng những giải nhỏ. Các nhà nghiên cứu tin rằng thêm nhiều tiền bạc khiến người ta ít ưu tư sầu muộn về nỗi lo cơm áo gạo tiền và vì vậy mà giảm đi nguy cơ bị các chứng bệnh liên quan đến stress. Đây cũng có thể nguyên nhân lý giải tại sao tình hình tài chính khủng hoảng lại khiến con người trở nên buồn khổ, mất tự chủ và giảm tuổi thọ. Xin được mượn lời một người đàn ông người Nhật tên là Taro, kẻ “chết đi sống lại” sau khi tử tự hụt để kết luận về tầm quan trọng của đồng tiền: “Bạn cần tiền để sống sót. Nếu có bạn gái, bạn cần đến tiền. Nếu muốn kết hôn, bạn cũng cần đến tiền. Tiền bạc luôn là thứ cần thiết cho cuộc sống.”
    Đan Linh
    (Tổng hợp TLNN)
    Trích đăng từ website Sức hút ngược.
  • Tin mới nhất Tin mới nhất

  • Phóng sự GiaDinh-numis.com

    Đặng Đức Dũng - Tiền cổ theo dòng chảy lịch sử - 2013

    Sài Gòn xưa và nay - 2013

    Đặng Đức Dũng - Theo Dấu Cổ Tiền - 2012

    Đặng Đức Dũng - Bộ sưu tập tiền cổ - 2012

    Đặng Đức Dũng- Sắc màu cuộc sống - 2012

    Đặng Đức Dũng - Bản Sắc Việt - 2011

    Nghệ Nhân Sưu Tầm Tiền Cổ - 2010